Thực hiện Hướng dẫn số 05-HD/BTGTW ngày 07/9/2026 của Ban Tuyên giáo Trung ương và Hướng dẫn số 21-HD/ĐU ngày 25/9/2026 của Ban Thường vụ Đảng ủy Các trường đại học, cao đẳng Hà Nội về tuyên truyền kỷ niệm 120 năm Ngày sinh đồng chí Phạm Hữu Lầu (1906 – 2026), Đảng ủy Trường Đại học Sân khấu – Điện ảnh Hà Nội đã ban hành Thông báo số 192-TB/ĐU ngày 02/10/2026 triển khai công tác tuyên truyền trong toàn Đảng bộ. Trong khuôn khổ đó, Nhà trường trân trọng giới thiệu bài viết về cuộc đời, sự nghiệp cách mạng của đồng chí và những bài học soi chiếu cho hôm nay. Hơn ba mươi năm hoạt động cách mạng liên tục, hai lần bị thực dân Pháp bắt và đày ra Côn Đảo, đảm đương nhiều trọng trách trong những giai đoạn gian khổ nhất của cách mạng Nam Bộ – cuộc đời đồng chí là tấm gương tiêu biểu về bản lĩnh, khí tiết và lòng trung thành son sắt của người chiến sĩ cộng sản.
Từ người thanh niên yêu nước đến Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương lâm thời của Đảng
Đồng chí Phạm Hữu Lầu, bí danh Tư Lộ, sinh năm 1906 tại làng Hòa An, tổng An Tịnh, quận Cao Lãnh, tỉnh Sa Đéc (nay là phường Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp)(1). Năm 1919, khi mới 13 tuổi, do cha mất sớm, gia cảnh khó khăn, người thiếu niên ham học, học giỏi ấy phải nghỉ học, làm thợ sơn, thợ hớt tóc để cùng mẹ nuôi dưỡng hai em. Sớm tiếp xúc với tư tưởng tiến bộ của các bậc chí sĩ yêu nước, thấu hiểu nỗi khổ của người dân mất nước, trong những năm 1925 -1926, đồng chí tham gia phong trào truy điệu, để tang chí sĩ Phan Chu Trinh, đòi ân xá chí sĩ Phan Bội Châu.
Tháng 9/1928, đồng chí gia nhập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên, giữ cương vị Chi hội trưởng ở Cao Lãnh(4). Tháng 10/1929, đồng chí trở thành một trong những đảng viên An Nam Cộng sản Đảng đầu tiên ở Nam Kỳ, đảng viên An Nam Cộng sản Đảng đầu tiên ở tỉnh Sa Đéc; tháng 11/1929, được bầu làm Bí thư Chi bộ An Nam Cộng sản Đảng đầu tiên tại ấp Hòa Lợi, làng Hòa An(5). Cuối năm 1929, đồng chí “đi vô sản hóa” tại Đề-pô xe lửa Dĩ An, giác ngộ lý tưởng cộng sản cho công nhân, đưa đến sự ra đời của Chi bộ Đảng và tổ chức Công hội đỏ tại đây(1).
Ngày 03/02/1930, Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời; đồng chí Phạm Hữu Lầu trở thành Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương lâm thời của Đảng – một trong bảy Ủy viên Trung ương lâm thời đầu tiên. Từ tháng 02 đến tháng 7/1930, đồng chí có đóng góp to lớn trong việc chỉ đạo thành lập các đảng bộ ở Nam Kỳ, góp phần hoàn tất việc hợp nhất tổ chức Đảng trên toàn quốc và chỉ đạo phong trào cách mạng ở Nam Kỳ. Được giao trọng trách trong cơ quan lãnh đạo cao nhất của Đảng khi mới ngoài hai mươi tuổi, đồng chí sớm khẳng định bản lĩnh, năng lực tổ chức và uy tín của một cán bộ trưởng thành từ thực tiễn phong trào cách mạng.
Khí tiết người cộng sản qua hai lần tù đày Côn Đảo
Ngày 24/7/1930, khi chuẩn bị sang Hương Cảng (Hồng Kông) dự Hội nghị Trung ương, đồng chí bị mật thám Pháp bắt tại Hải Phòng(1). Mọi thủ đoạn mua chuộc, tra tấn của kẻ thù đều không lay chuyển được tinh thần kiên trung của người cộng sản. Bị kết án tù chung thân, đày ra Côn Đảo vào giữa năm 1931, đồng chí cùng các đảng viên bị giam giữ biến nhà tù thành trường học cách mạng: lãnh đạo tù nhân đoàn kết đấu tranh đòi cải thiện đời sống, bảo vệ sinh mạng, tổ chức các lớp học văn hóa, lý luận nhằm đào tạo cán bộ.
Năm 1936, đồng chí được Chính phủ Mặt trận Bình dân Pháp ân xá. Trở về đất liền, đồng chí hoạt động tại Sài Gòn, Cao Lãnh, Rạch Giá, tham gia nhóm và báo Dân chúng (Le Peuple); bị thực dân Pháp coi là “phần tử nguy hiểm”, trục xuất về quản thúc tại Cao Lãnh, đồng chí vẫn tiếp tục tham gia lãnh đạo cuộc đấu tranh đòi dân sinh, dân chủ. Cuối năm 1939, đồng chí bị bắt lần thứ hai, bị kết án 5 năm tù giam, 10 năm cấm lưu trú; cuối năm 1940, bị đày ra Côn Đảo lần thứ hai(4). Trong tù, đồng chí cùng các đồng chí bị giam giữ tổ chức tốt công tác cứu tế tù nhân, góp phần quan trọng vào cuộc đấu tranh bảo vệ sinh mạng tù chính trị trước sự đàn áp khốc liệt của kẻ thù sau Nam Kỳ khởi nghĩa. Năm 1945, đồng chí tham gia giành chính quyền tại Côn Đảo; tháng 9/1945, được Xứ ủy Nam Bộ đón về đất liền, là Trưởng đoàn tàu Phú Quốc chở hơn 400 tù chính trị cập bến Đại Ngãi (Sóc Trăng) an toàn vào ngày 23/9/1945.
Hai lần bị bắt, hai lần bị đày ra Côn Đảo, song nhà tù đế quốc không khuất phục được ý chí người chiến sĩ cộng sản. Chính trong hoàn cảnh khắc nghiệt nhất, bản lĩnh và lòng trung thành với lý tưởng của đồng chí càng tỏa sáng.
Nhà lãnh đạo tận tụy trên những cương vị trọng trách
Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, đồng chí được Đảng tin cậy giao nhiều trọng trách: Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến – Hành chính tỉnh Sa Đéc (1945 – 1949); Ủy viên Khu ủy Khu 8, Đại diện Ủy ban Kháng chiến – Hành chính Nam Bộ tại Khu 8 (cuối năm 1949 – 5/1951); Bí thư Tỉnh ủy Mỹ – Tân – Gò (5/1951 – 12/1952). Ngày 31/01/1953, theo Sắc lệnh số 136-SL của Chủ tịch Hồ Chí Minh, đồng chí được chỉ định làm Ủy viên Ủy ban Kháng chiến – Hành chính Nam Bộ (phụ trách Công an, Thương binh và Cựu binh), kiêm Giám đốc Sở Công an Nam Bộ. Ở cương vị nào, đồng chí cũng hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ Đảng và Nhân dân giao phó(1).
Bước sang giai đoạn mới, vào tháng 10 năm 1954, đồng chí được bầu làm Ủy viên Thường vụ, Phó Bí thư Xứ ủy Nam Bộ. Đến tháng 6 năm 1957, khi đồng chí Lê Duẩn ra miền Bắc nhận nhiệm vụ mới, đồng chí Phạm Hữu Lầu giữ chức Quyền Bí thư Xứ ủy Nam Bộ. Trong bối cảnh phong trào cách mạng miền Nam bị địch đàn áp đẫm máu, đồng chí đã cùng tập thể Xứ ủy kiên cường chèo lái phong trào, giữ gìn lực lượng và kiên quyết chống lại chính sách “tố cộng, diệt cộng”. Đồng thời, đồng chí đã thực hiện linh hoạt sự chỉ đạo của Trung ương, từng bước chuyển hướng cuộc đấu tranh từ chính trị đơn thuần sang đấu tranh chính trị có vũ trang tự vệ, đóng góp to lớn vào phong trào cách mạng miền Nam trong những năm tháng cam go, ác liệt nhất.
Tháng 10/1954, đồng chí được bầu làm Ủy viên Thường vụ, Phó Bí thư Xứ ủy Nam Bộ; tháng 6/1957, khi đồng chí Lê Duẩn ra miền Bắc nhận nhiệm vụ mới, đồng chí giữ chức Quyền Bí thư Xứ ủy Nam Bộ. Trong giai đoạn phong trào cách mạng miền Nam bị địch đàn áp đẫm máu, cùng tập thể Xứ ủy, đồng chí chèo lái phong trào giữ gìn lực lượng, chống chính sách “tố cộng, diệt cộng”; thực hiện linh hoạt sự chỉ đạo của Trung ương, từng bước đưa cuộc đấu tranh từ chính trị đơn thuần sang đấu tranh chính trị có vũ trang tự vệ – đóng góp quan trọng vào phong trào cách mạng miền Nam trong những năm tháng cam go, ác liệt nhất.
Cuối năm 1957, do bệnh nặng, đồng chí thôi đảm nhiệm chức vụ Quyền Bí thư nhưng vẫn tiếp tục tham gia chỉ đạo trong Xứ ủy Nam Bộ cho đến khi hy sinh ngày 16/12/1959 tại Phnôm Pênh (Vương quốc Campuchia). Năm 1985, hài cốt đồng chí được đưa về cải táng tại Nghĩa trang Liệt sĩ tỉnh Đồng Tháp; Trường Chính trị tỉnh được đặt tên là Trường Phạm Hữu Lầu. Ngày 10/5/2024, Bộ Chính trị công nhận đồng chí Phạm Hữu Lầu là lãnh đạo tiền bối tiêu biểu của Đảng và cách mạng Việt Nam.
Những bài học soi chiếu cho hôm nay
Trước hết là bài học sâu sắc về bản lĩnh chính trị. Trong bối cảnh hiện nay, bản lĩnh ấy đòi hỏi sự kiên định lập trường, năng lực nhận diện và kiên quyết đấu tranh phản bác các luận điệu sai trái, xuyên tạc về nền tảng tư tưởng của Đảng, về thân thế, sự nghiệp của đồng chí Phạm Hữu Lầu cùng các nhà lãnh đạo tiền bối tiêu biểu. Đây chính là cơ sở thực tiễn để các trường đại học đẩy mạnh giáo dục, nâng cao năng lực thẩm định thông tin và củng cố ‘sức đề kháng’ văn hóa, tư tưởng cho sinh viên trước các luồng thông tin phức tạp trên không gian mạn
Thứ hai là bài học về tinh thần trách nhiệm – đã nhận việc thì làm đến cùng. Xuyên suốt cuộc đời đồng chí là tinh thần luôn sẵn sàng nhận và hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ được giao, đặt yêu cầu của cách mạng và lợi ích của Nhân dân lên trên lợi ích cá nhân. Tinh thần ấy nhắc nhở đội ngũ cán bộ, đảng viên hôm nay phải kiên quyết khắc phục tư tưởng ngại khó, né tránh, đùn đẩy; đồng thời bồi dưỡng bản lĩnh dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung, nói đi đôi với làm. Vận dụng vào quản trị đại học, mỗi nhiệm vụ cần được lượng hóa cụ thể thành kế hoạch, tiến độ, sản phẩm và chỉ số kết quả rõ ràng; đồng thời được giám sát, đánh giá và cải tiến liên tục theo chu trình bảo đảm chất lượng
Thứ ba là bài học về đạo đức cách mạng và tinh thần gần dân, trọng dân. Dù ở cương vị lãnh đạo cấp cao, đồng chí luôn giữ lối sống giản dị, khiêm tốn, liêm khiết, gần gũi và hết lòng vì đồng bào, đồng chí. Bài học này đòi hỏi mỗi cán bộ, đảng viên phải luôn biết lắng nghe, chịu sự giám sát của Nhân dân, lấy sự hài lòng, đồng thuận cùng quyền và lợi ích chính đáng của Nhân dân làm thước đo quan trọng cho hiệu quả công tác. Trong môi trường giáo dục đại học, tinh thần ấy được chuyển hóa thành triết lý và văn hóa phục vụ người học: tổ chức đối thoại thực chất; định kỳ khảo sát ý kiến người học công khai, minh bạch; đồng thời giải quyết thấu đáo, kịp thời những kiến nghị chính đáng.
Học tập tấm gương đồng chí trong môi trường đại học nghệ thuật
Đối với Trường Đại học Sân khấu – Điện ảnh Hà Nội, học tập tấm gương đồng chí Phạm Hữu Lầu cần được gắn với đặc thù đào tạo, sáng tạo và thực hành nghệ thuật. Nghệ thuật không đứng ngoài đời sống xã hội; một tác phẩm có giá trị không chỉ đòi hỏi kỹ thuật nghề nghiệp mà còn cần chiều sâu văn hóa, tư tưởng và trách nhiệm xã hội của người sáng tạo. Cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của đồng chí Phạm Hữu Lầu là nguồn chất liệu giàu giá trị lịch sử, nhân văn cho sáng tác kịch bản, phim tài liệu, tác phẩm sân khấu, nhiếp ảnh và các sản phẩm truyền thông số. Việc khai thác, sáng tạo cần dựa trên sử liệu chính thống đã được kiểm chứng, bảo đảm tính chính xác, trang trọng, đồng thời phát huy những hình thức thể hiện phong phú, phù hợp và có sức lan tỏa.
Tuổi trẻ của đồng chí Phạm Hữu Lầu gắn với hành trình lựa chọn lý tưởng, dấn thân và sẵn sàng đảm nhận những nhiệm vụ khó khăn của cách mạng. Noi gương người cộng sản tiền bối, thế hệ trẻ hôm nay cần không ngừng học tập, rèn luyện, làm chủ khoa học, công nghệ, chủ động đổi mới sáng tạo, sống có lý tưởng, dám nhận việc khó và sẵn sàng cống hiến cho sự phát triển của đất nước. Đối với người học các ngành nghệ thuật, tinh thần ấy được thể hiện bằng ý thức làm chủ nghề nghiệp, chủ động ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số trong học tập, sáng tạo; tạo ra những tác phẩm vừa có giá trị nghệ thuật, vừa giàu tính nhân văn và trách nhiệm xã hội, góp phần quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam.
Kỷ niệm 120 năm Ngày sinh đồng chí Phạm Hữu Lầu chỉ thực sự có ý nghĩa khi những giá trị từ cuộc đời, sự nghiệp và phẩm chất của người cộng sản tiền bối được chuyển hóa thành hành động cụ thể. Với mỗi chi bộ, đó là nâng cao chất lượng sinh hoạt, phát huy tính lãnh đạo, tính chiến đấu, tinh thần tự phê bình và phê bình; với mỗi đơn vị, là tăng cường đoàn kết, kỷ luật, phối hợp và hiệu quả thực chất; với mỗi cán bộ, giảng viên, là trách nhiệm, tận tụy, đổi mới phương pháp, nói đi đôi với làm; với mỗi người học, là học tập nghiêm túc, rèn luyện đạo đức, bản lĩnh nghề nghiệp, nuôi dưỡng khát vọng sáng tạo và ý thức cống hiến. “Phát huy truyền thống, noi gương đồng chí Phạm Hữu Lầu, suốt đời cống hiến vì đất nước, vì Nhân dân!” không chỉ là lời hiệu triệu mà còn là động lực để mỗi cán bộ, đảng viên, giảng viên và người học Trường Đại học Sân khấu – Điện ảnh Hà Nội tiếp tục phát huy trách nhiệm, đoàn kết, sáng tạo, chung sức xây dựng Đảng bộ và Nhà trường trong sạch, vững mạnh; cùng toàn Đảng, toàn dân thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, góp phần đưa đất nước vững bước trong kỷ nguyên phát triển mới.
Lương Ngọc Thúy
Nguồn ảnh: Tạp chí Tổ chức nhà nước và Lao động (tcnnld.vn)
Tài liệu tham khảo
(1) Ban Tuyên giáo Trung ương – Tỉnh ủy Đồng Tháp, Đề cương tuyên truyền kỷ niệm 120 năm Ngày sinh đồng chí Phạm Hữu Lầu (1906 – 2026), toàn văn tài liệu gốc (PDF), đăng tải trên Trang thông tin điện tử Chơn Thành, tỉnh Đồng Nai. https://chonthanh.dongnai.gov.vn/vi/news/thong-tin-tuyen-truyen/de-cuong-tuyen-truyen-ky-niem-120-nam-ngay-sinh-dong-chi-pham-huu-lau-1906-2026-1321.html?download=1&id=1
(2) Ban Tuyên giáo Trung ương, Hướng dẫn số 05-HD/BTGTW ngày 07/9/2026 về tuyên truyền kỷ niệm 120 năm Ngày sinh đồng chí Phạm Hữu Lầu (1906 – 2026), toàn văn tài liệu gốc (PDF), đăng tải trên Trang thông tin điện tử Chơn Thành, tỉnh Đồng Nai. https://chonthanh.dongnai.gov.vn/vi/news/thong-tin-tuyen-truyen/de-cuong-tuyen-truyen-ky-niem120-nam-ngay-sinh-dong-chi-pham-huu-lau-1906-2026-1321.html?download=1&id=0
(3) Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Hội thảo khoa học “Đồng chí Phạm Hữu Lầu – Người chiến sĩ cộng sản kiên trung, bất khuất”, tin đăng ngày 15/9/2026. https://hcma.vn/Pages/chi-tiet-tin.aspx?ItemID=21881&cm=25
(4) Báo Đồng Tháp, “Người con ưu tú của quê hương Đồng Tháp”, ngày 12/02/2026. https://www.baodongthap.vn/nguoi-con-uu-tu-cua-que-huong-dong-thap-a236752.html
(5) Báo Đồng Tháp, “Tự hào về người cộng sản kiên trung, tài năng của Đảng và Cách mạng Việt Nam”, ngày 22/6/2026. https://baodongthap.vn/tu-hao-ve-nguoi-cong-san-kien-trung-tai-nang-cua-dang-va-cach-mang-viet-nam-a242345.html.
(6) Ban Thường vụ Đảng ủy Các trường đại học, cao đẳng Hà Nội, Hướng dẫn số 21-HD/ĐU ngày 25/9/2026 về tuyên truyền kỷ niệm 120 năm Ngày sinh đồng chí Phạm Hữu Lầu (1906 – 2026), kèm theo Đề cương tuyên truyền.
(7) Đảng ủy Trường Đại học Sân khấu – Điện ảnh Hà Nội, Thông báo số 192-TB/ĐU ngày 02/10/2026 về việc triển khai công tác tuyên truyền kỷ niệm 120 năm Ngày sinh đồng chí Phạm Hữu Lầu (1906 – 2026).
