Tóm tắt: Nhân kỷ niệm 130 năm Ngày sinh đồng chí Hồ Tùng Mậu (15/6/1896 – 15/6/2026), bài viết hệ thống hóa cuộc đời, sự nghiệp cách mạng và tấm gương đạo đức sáng ngời của người chiến sĩ cộng sản kiên trung, nhà lãnh đạo tiền bối tiêu biểu của Đảng. Trên cơ sở tinh thần Hướng dẫn số 14-HD/ĐU và Kế hoạch số 121-KH/ĐU của Đảng ủy Trường Đại học Sân khấu – Điện ảnh Hà Nội, bài viết làm rõ những bài học thiết thực cho cán bộ, đảng viên, giảng viên và sinh viên – đặc biệt là đảng viên là sinh viên – trong bối cảnh xây dựng môi trường giáo dục nghệ thuật lành mạnh, tiên tiến, gắn với chuyển đổi số và kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc.
Từ khóa: Hồ Tùng Mậu, 130 năm Ngày sinh, giáo dục nghệ thuật, đạo đức cách mạng, văn hóa học đường, đảng viên sinh viên, Trường Đại học Sân khấu – Điện ảnh Hà Nội, tuyên giáo, bảo vệ nền tảng tư tưởng
I. CUỘC ĐỜI VÀ SỰ NGHIỆP CÁCH MẠNG VẺ VANG CỦA ĐỒNG CHÍ HỒ TÙNG MẬU
- Xuất thân và những năm tháng tìm đường cứu nước
Đồng chí Hồ Tùng Mậu, tên khai sinh là Hồ Bá Cự, sinh ngày 15 tháng 6 năm 1896 tại làng Quỳnh Đôi, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An (nay là xã Quỳnh Anh, Tỉnh Nghệ An) – mảnh đất giàu truyền thống văn hiến, yêu nước và cách mạng. Ông nội là Phó bảng Hồ Bá Ôn, đã anh dũng hy sinh khi chỉ huy giữ thành Nam Định năm 1883; người cha Hồ Bá Kiện tuy thi đỗ cử nhân nhưng không ra làm quan mà tham gia phong trào Văn thân, sau bị thực dân Pháp bắt và bắn chết khi lãnh đạo khởi nghĩa phá ngục Nhà tù Lao Bảo. Truyền thống gia đình, dòng tộc và quê hương đã sớm hun đúc trong Hồ Tùng Mậu ý chí và khát vọng cứu nước mãnh liệt.
Tháng 4/1920, Hồ Tùng Mậu cùng một số đồng chí ra nước ngoài hoạt động. Năm 1923, ông tham gia sáng lập Tâm Tâm xã – một tổ chức yêu nước tiến bộ với mục tiêu đấu tranh giải phóng dân tộc. Tháng 11/1924, Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc từ Liên Xô đến Quảng Châu (Trung Quốc), tiếp xúc và kết nạp một số thành viên Tâm Tâm xã vào tổ chức Cộng sản Đoàn, làm hạt nhân xây dựng Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên – tổ chức tiền thân của Đảng Cộng sản Việt Nam.
- Người học trò xuất sắc và cộng sự tin cậy của Chủ tịch Hồ Chí Minh
“Đồng chí Hồ Tùng Mậu là người học trò đắc lực, người cộng sự tin cậy của Nguyễn Ái Quốc trong thời gian Người ở Quảng Châu.”(1)
Tại Quảng Châu, đồng chí Hồ Tùng Mậu được Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc trực tiếp đào tạo và giao những nhiệm vụ trọng yếu: tổ chức các lớp huấn luyện “chính trị đặc biệt” tại số 13 và 13B đường Văn Minh; trực tiếp làm trợ giảng, dịch thuật tài liệu, phụ trách liên hệ với giảng viên Đảng Cộng sản Trung Quốc; tham gia xuất bản tờ tuần báo Thanh niên – cơ quan ngôn luận đầu tiên truyền bá chủ nghĩa Mác-Lênin về Việt Nam. Đây là giai đoạn đồng chí Hồ Tùng Mậu tiếp nhận ánh sáng tư tưởng cách mạng vô sản và trở thành một trong những người đặt nền móng tư tưởng, tổ chức cho sự ra đời của Đảng.
Tháng 5/1929, tại Đại hội Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên lần thứ nhất, ông được bầu làm Ủy viên chính thức của Tổng bộ Hội. Mùa Xuân năm 1930, tại Hội nghị thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam do Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc triệu tập và chủ trì, đồng chí Hồ Tùng Mậu đảm nhận vai trò “người giúp việc và thư ký” – đóng góp trực tiếp vào sự kiện lịch sử trọng đại, chấm dứt khủng hoảng về tổ chức lãnh đạo cách mạng Việt Nam.
- Kiên trung bất khuất trong lao tù đế quốc
Tháng 6/1931, khi Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc bị cảnh sát Hương Cảng bắt, đồng chí Hồ Tùng Mậu đã chủ động liên hệ với Hội Quốc tế Cứu tế Đỏ để bảo vệ Người. Hành động dũng cảm đó dẫn đến việc ông bị bắt, bị trục xuất khỏi Hồng Kông. Ngày 30/6/193, khi thuyền cập bến Thượng Hải, ông bị mật thám Pháp bắt, giải về Việt Nam, kết án tù chung thân.
Từ 1933 đến 1941, đồng chí Hồ Tùng Mậu trải qua nhà tù Hỏa Lò, nhà lao Kon Tum, nhà đày Buôn Ma Thuột – gần 10 năm bị giam cầm, tra tấn. Nhưng trong chốn lao tù, ông không chỉ giữ vững khí tiết người cộng sản mà còn trở thành trung tâm đoàn kết anh em tù chính trị, tổ chức học tập nâng cao trình độ văn hóa, chính trị cho đồng chí, đồng bào.
“Qua nhiều nhà tù, chịu đựng nhiều gian lao, cực khổ, đồng chí Hồ Tùng Mậu luôn giữ vững khí tiết của người chiến sĩ cách mạng, là trung tâm đoàn kết các anh em tù chính trị.”(2)
- Những cống hiến xuất sắc trên các cương vị lãnh đạo
Sau khi ra tù năm 1941, dù bị quản thúc, đồng chí vẫn tìm cách bắt liên lạc với Đảng, đóng góp vào Cách mạng Tháng Tám năm 1945. Bước vào kháng chiến chống Pháp, ông đảm nhận hàng loạt trọng trách:
Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến Hành chính Liên khu IV (từ tháng 12/1946): Đồng chí Hồ Tùng Mậu lãnh đạo toàn diện kháng chiến ở vùng Bắc Trung Bộ gồm các tỉnh Thanh – Nghệ – Tĩnh – Bình – Trị – Thiên; kiện toàn tổ chức Đảng, chú trọng công tác chính trị tư tưởng trong lực lượng vũ trang; xây dựng Liên khu IV thành hậu phương vững chắc cho cuộc kháng chiến trường kỳ. Đồng thời giữ cương vị Ủy viên Thường vụ Liên khu ủy, chịu trách nhiệm về công tác Đảng và tư tưởng trong toàn vùng.
Tổng Thanh tra Chính phủ (từ tháng 12/1949): Theo Sắc lệnh 138/C-SL do Chủ tịch Hồ Chí Minh ký ngày 18/12/1949, đồng chí Hồ Tùng Mậu được bổ nhiệm làm Tổng Thanh tra đầu tiên của Chính phủ nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Chỉ trong chưa đầy 2 năm, ông đã đặt nền móng lý luận và thực tiễn cho ngành thanh tra Việt Nam; kiên quyết xử lý các vụ tiêu cực, tham ô như vụ sai phạm tín dụng Liên khu III (1949), vụ biển thủ công quỹ do Trần Dụ Châu gây ra (1950); củng cố niềm tin của Nhân dân với Đảng và Chính phủ ngay trong những năm tháng kháng chiến gian khổ nhất.
Ngày 23/7/1951, trên đường vào Liên khu IV công tác, đồng chí Hồ Tùng Mậu đã anh dũng hy sinh tại thị trấn Còng (Thanh Hóa) khi máy bay địch phát hiện và đuổi bắn. Chủ tịch Hồ Chí Minh đích thân làm Trưởng ban Lễ tang và đọc điếu văn. Với 55 tuổi đời, hơn 30 năm hoạt động cách mạng, đồng chí Hồ Tùng Mậu được Đảng và Nhà nước tặng thưởng Huân chương Sao vàng, Huân chương Hồ Chí Minh và nhiều huân, huy chương cao quý khác.
II. TẤM GƯƠNG ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG SÁNG NGỜI
Cuộc đời và sự nghiệp của đồng chí Hồ Tùng Mậu là hiện thân sinh động của những phẩm chất đạo đức cách mạng mà Chủ tịch Hồ Chí Minh hằng đề cao: cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư. Ở cương vị Tổng Thanh tra Chính phủ – một vị trí đòi hỏi sự liêm khiết tuyệt đối – đồng chí không ngại gian khổ, trực tiếp đi xuống từng xã, gặp từng cán bộ, lắng nghe dân, chỉ đạo khen thưởng và kỷ luật nghiêm minh, đúng người, đúng việc. Nhân ái, khoan dung, độ lượng là phẩm chất cao thượng thường trực trong con người ông suốt 30 năm hoạt động không mệt mỏi.
“55 năm tuổi đời với hơn 30 năm hoạt động cách mạng gian khổ, đồng chí Hồ Tùng Mậu đã đem hết sức lực, tài năng và trí tuệ của mình phục vụ sự nghiệp cách mạng vẻ vang của Đảng và dân tộc.”(3)
Phong cách lãnh đạo của đồng chí Hồ Tùng Mậu – gần dân, nói đi đôi với làm, làm việc dân chủ, khoa học, minh bạch – là những bài học có giá trị trường tồn, đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh toàn Đảng đang đẩy mạnh tự chỉnh đốn theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và Nghị quyết Đại hội XVIII Đảng bộ Thành phố Hà Nội.
III. Ý NGHĨA ĐỐI VỚI CHI BỘ ĐÀO TẠO VÀ QUẢN LÝ HSSV – XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG VĂN HÓA HỌC ĐƯỜNG NGHỆ THUẬT
Tính đặc thù và trọng trách của Chi bộ Đào tạo và Quản lý HSSV
Trong cơ cấu Đảng bộ Trường Đại học Sân khấu – Điện ảnh Hà Nội, Chi bộ Đào tạo và Quản lý HSSV đảm nhận chức năng kép: vừa trực tiếp quản lý hành chính đào tạo, vừa là lực lượng xung kích trong công tác giáo dục chính trị tư tưởng, quản lý và đồng hành với người học. Đặc thù đào tạo nghệ thuật – nơi cảm xúc, cá tính, sáng tạo và sự tự do biểu đạt được coi là giá trị cốt lõi – đặt ra yêu cầu đặc biệt cao đối với công tác xây dựng nếp sống văn hóa học đường.
Học tập tấm gương đồng chí Hồ Tùng Mậu, mỗi đảng viên trong Chi bộ cần thấm nhuần phương châm: gần sinh viên như Hồ Tùng Mậu đã gần dân – lắng nghe, thấu hiểu, đồng hành thực chất thay vì chỉ quản lý theo thủ tục hành chính. Đồng chí Hồ Tùng Mậu từng đến từng xã, gặp từng cán bộ để nắm tình hình; đảng viên Chi bộ Đào tạo và Quản lý HSSV cần có mặt tại từng khoa, từng lớp, đặc biệt trong những thời điểm sinh viên đứng trước áp lực lớn như kỳ thi, xét tốt nghiệp, hoặc khi xảy ra những vấn đề phức tạp về tư tưởng, lối sống.
Xây dựng môi trường văn hóa học đường nghệ thuật lành mạnh
Kế hoạch số 121-KH/ĐU của Đảng ủy Nhà trường xác định rõ: việc học tập tấm gương đồng chí Hồ Tùng Mậu cần được lồng ghép thiết thực vào việc xây dựng “môi trường giáo dục lành mạnh, sáng tạo” và “kết nối giá trị lịch sử với sứ mệnh đào tạo nghệ sĩ, nhà quản lý văn hóa có bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức nghề nghiệp trong sáng.”
Môi trường văn hóa học đường nghệ thuật không thể chỉ là những quy định hành chính về nền nếp, kỷ luật. Đó là không khí mà trong đó sự sáng tạo được nuôi dưỡng bởi đạo đức; tự do nghệ thuật được giới hạn bởi trách nhiệm công dân và trách nhiệm nghề nghiệp. Phẩm chất “nói đi đôi với làm” của đồng chí Hồ Tùng Mậu là tiêu chí hàng đầu để đảng viên Chi bộ tự soi, tự sửa trong lãnh đạo công tác sinh viên: không phán xét sinh viên bằng các chuẩn mực trừu tượng mà phải là tấm gương thực tiễn, sống động ngay trong từng giờ dạy, từng cuộc tiếp sinh viên, từng quyết định hành chính
IV. ĐẢNG VIÊN LÀ SINH VIÊN – TIÊN PHONG, VƯỢT KHÓ VÀ TRÁCH NHIỆM TRÊN KHÔNG GIAN SỐ
Tính tiên phong trong lao động nghệ thuật đặc thù
Đặc điểm đào tạo của Trường Đại học Sân khấu – Điện ảnh Hà Nội khác biệt căn bản với các cơ sở giáo dục đại học thông thường: sinh viên học trong điều kiện thực hành gần như liên tục – trên sàn diễn, trong trường quay, trong phòng thu âm, trên bối cảnh ngoại cảnh. Áp lực của nghệ thuật biểu diễn, của đạo diễn sân khấu, của quay phim hay kỹ thuật dựng hình là áp lực đặc thù, gắn với tố chất cá nhân, với thể chất và tinh thần bền bỉ qua nhiều năm rèn luyện khổ công.
Học tập đồng chí Hồ Tùng Mậu, đảng viên là sinh viên Trường SKĐAHN không chỉ cần hoàn thành chỉ tiêu học tập mà phải thể hiện tính tiên phong: dẫn đầu trong rèn luyện chuyên môn nghệ thuật, nghiêm túc nhất trong từng buổi tập, sáng tạo nhất trong từng bài kiểm tra thực hành. Đồng chí Hồ Tùng Mậu trong những năm hoạt động ở Quảng Châu không bao giờ chỉ dừng lại ở việc “hoàn thành nhiệm vụ được giao” – ông luôn chủ động, sáng tạo, vượt ra ngoài phạm vi công việc được giao để đóng góp tốt hơn cho sự nghiệp chung. Đó là phẩm chất mà mỗi đảng viên sinh viên cần học thuộc và thực hành ngay trong những buổi tập luyện nhọc nhằn nhất.
Trách nhiệm trên không gian số và đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng
Kế hoạch số 121-KH/ĐU yêu cầu các sản phẩm truyền thông số về đồng chí Hồ Tùng Mậu phải được “đăng tải trên website chính thức (skda.edu.vn), fanpage Facebook, kênh YouTube và hệ thống màn hình thông tin nội bộ” – đây không chỉ là nhiệm vụ tuyên truyền mà còn là trận địa đấu tranh tư tưởng trực tiếp. Hướng dẫn số 14-HD/ĐU nhấn mạnh yêu cầu “tích cực đấu tranh phản bác các quan điểm, thông tin sai trái, xuyên tạc về thân thế, cuộc đời, sự nghiệp cách mạng của đồng chí Hồ Tùng Mậu và các đồng chí lãnh đạo tiền bối tiêu biểu của Đảng.”(4)
Trong bối cảnh đó, đảng viên là sinh viên – những người sử dụng mạng xã hội thường xuyên nhất, sở hữu kỹ năng sáng tạo nội dung số cao nhất – có trách nhiệm xung kích đặc biệt:
Thứ nhất, chủ động sản xuất nội dung tích cực, sáng tạo về tấm gương đồng chí Hồ Tùng Mậu phù hợp với ngôn ngữ truyền thông của thế hệ trẻ (video ngắn, infographic, bài đăng đa phương tiện) – tận dụng thế mạnh nghệ thuật sáng tạo của sinh viên các chuyên ngành quay phim, dựng phim, đạo diễn truyền hình, thiết kế đồ họa.
Thứ hai, nêu cao cảnh giác và chủ động nhận diện, phản bác thông tin sai trái trên không gian mạng về lịch sử Đảng, về các nhà lãnh đạo tiền bối – không im lặng, không né tránh, không để các thế lực thù địch độc chiếm không gian thông tin số về những vấn đề lịch sử cách mạng.
Thứ ba, gương mẫu trong ứng xử trên mạng xã hội: phát ngôn có trách nhiệm, không chia sẻ thông tin chưa được kiểm chứng, không để bị lợi dụng hoặc thao túng vô thức bởi các luồng thông tin tiêu cực về Đảng và lịch sử cách mạng.
Đảng viên là sinh viên Trường SKĐAHN có một lợi thế mà không phải cơ sở giáo dục đại học nào cũng có: khả năng chuyển hóa tinh thần lịch sử thành sản phẩm nghệ thuật – hãy để tấm gương đồng chí Hồ Tùng Mậu trở thành nguồn cảm hứng cho chính những sáng tạo nghệ thuật của các bạn.
Vượt khó trong lao động nghệ thuật – bài học từ tinh thần bất khuất của người chiến sĩ cộng sản
Không gian đào tạo nghệ thuật không phải lúc nào cũng trải hoa. Sinh viên diễn viên chèo, diễn viên múa rối, nhạc công kịch hát dân tộc, hay sinh viên quay phim đối mặt với hàng trăm buổi luyện tập mệt mỏi, thất bại, tự nghi ngờ năng lực bản thân. Hơn 14 năm trong lao tù đế quốc, đồng chí Hồ Tùng Mậu không một lần khuất phục – ông còn biến nhà tù thành trường học, biến giam cầm thành nơi trui rèn bản lĩnh. Bài học đó, trong hoàn cảnh hòa bình và điều kiện đào tạo chưa bao giờ thuận lợi hơn thế này, là lời nhắc nhở trực tiếp: những khó khăn trong luyện nghề không thể là lý do để buông bỏ lý tưởng và cam kết với nghề nghệ thuật.
Kỷ niệm 130 năm Ngày sinh đồng chí Hồ Tùng Mậu (15/6/1896 – 15/6/2026) không chỉ là một hoạt động sinh hoạt chính trị định kỳ. Đây là dịp để Đảng bộ, cán bộ, đảng viên, giảng viên, nhân viên và sinh viên Trường Đại học Sân khấu – Điện ảnh Hà Nội soi chiếu lại chính mình qua tấm gương của một người cộng sản suốt đời trung với nước, hiếu với dân, sáng ngời phẩm chất đạo đức cách mạng.
Trong bối cảnh Nhà trường đang đẩy mạnh đổi mới toàn diện theo tinh thần Luật Giáo dục đại học, triển khai kiểm định chất lượng giáo dục, tăng cường chuyển đổi số trong quản trị và đào tạo – những phẩm chất của đồng chí Hồ Tùng Mậu: tư duy đổi mới sáng tạo, tinh thần dám nghĩ dám làm, đức tính liêm khiết và trách nhiệm với cộng đồng – là nguồn năng lượng tinh thần vô giá cho toàn thể cộng đồng Trường SKĐAHN bước vào kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc.
Học tập tấm gương đồng chí Hồ Tùng Mậu, mỗi chúng ta hãy tự hỏi: Hôm nay, tôi đã sống, học tập và cống hiến xứng đáng với những hy sinh của các thế hệ đi trước hay chưa?
Bài viết được biên soạn căn cứ: Hướng dẫn số 14-HD/ĐU ngày 03/6/2026 của Ban Thường vụ Đảng ủy các trường Đại học, Cao đẳng Hà Nội; (4) Kế hoạch số 121-KH/ĐU ngày 04/6/2026 của Đảng ủy Trường Đại học Sân khấu – Điện ảnh Hà Nội; và (1), (2), (3): Đề cương tuyên truyền kỷ niệm 130 năm Ngày sinh đồng chí Hồ Tùng Mậu của Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương.
Một số hình ảnh minh họa của bài viết:
1.Ảnh tư liệu về đồng chí Hồ Tùng Mậu (Nguồn: Trích trong Phim tư liệu “Hồ Tùng Mậu – Trọn đời vì Đảng vì dân” của Hãng Phim Tài Liệu và Khoa Học Trung ương – DSF)
2.Một số hình ảnh về Chi bộ Đào tạo và Quản lý học sinh, sinh viên:
3. Một số hình ảnh về Chi bộ Điện ảnh:
Bài: Nguyễn Thị Phương – Văn phòng ĐU, đảng viên Chi bộ Đào tạo & QLHSSV
